Projectinfo & historiek
‘WESTHOEK verbeeldt’ is een regionale beeldbank met bedreigd particulier beeldmateriaal over en in de Westhoek, dat samen met vrijwilligers wordt opgespoord, bewaard en ontsloten. Daarnaast wordt de beeldbank aangevuld met beelden uit publieke collecties zoals die van archieven en musea.
'WESTHOEK verbeeldt' is echter niet alleen een databank en website, het is ook een uitgebreid netwerk van enthousiaste bewoners, vrijwilligers, cultuurbeleidscoördinatoren, archivarissen, erfgoedcoördinatoren en lokale beleidsmakers die samenwerken om het erfgoed en de verhalen van de Westhoek zorgvuldig te bewaren voor de toekomst en voor iedereen toegankelijk te maken.
Netwerk van vrijwilligers en professionelen
De vrijwillige medewerkers gaan in hun eigen dorp als een echte erfgoeddetective op zoek naar unieke foto’s, affiches, prentbriefkaarten... Aan de hand van selectiecriteria - die samen met hen opgesteld werden - bepalen ze zelf of het beeld kan opgenomen worden in de beeldbank. Vervolgens digitaliseren ze het met een scanner, plaatsen het in de databank en voegen een beschrijving toe. Een vrijwilliger-redacteur leest de beschrijving na en plaatst het beeld online. De vrijwillige medewerker kiest hierbij zelf wat hij doet, wanneer of waar het hem best uitkomt en hoever zijn engagement reikt.
De meeste taken worden individueel gedaan, maar binnen elke gemeente is er regelmatig overleg. Dit kan zijn in de vorm van een vergadering, maar evengoed als een werksessie waarbij in groep aan computers gewerkt wordt. De vrijwilligers vormen per dorp een klein team en per gemeente een (h)echte groep. In de regio is er ook een overkoepelend overleg van 'verbeeldt'-vrijwilligers om informatie uit te wisselen, gezamenlijk knelpunten weg te werken, afspraken te maken over de praktische werking... Jaarlijks organiseren Erfgoedcel CO7, 5-Art, Hout- en Blooteland en Kortemark een bedankingsmoment waar alle medewerkers elkaar kunnen ontmoeten.
De vrijwilligers ondertekenen een afsprakennota en worden verzekerd. Ze krijgen een badge en er worden ook visitekaartjes voorzien. Elke groep kreeg bij de start in de gemeente een opleiding. Sporadisch wordt dit aangevuld met een aanvullende of heropfrissingscursus.
Binnen elke gemeente is er een lokale 'verbeeldt'-coördinator. Hij of zij staat in voor onder meer het organiseren van overleg, logistieke en financiële ondersteuning, coördinatie van de vrijwilligersgroep, bevorderen van de groepsdynamiek... Er wordt in de gemeenten ook het initiatief genomen om de vrijwilligers te bedanken, bijvoorbeeld met een uitstap of (jaarlijkse) beeldbankbarbecue. Morele steun door aanwezigheid op de vergaderingen en beeldbankorganisaties of het uitnodigen van de 'verbeeldt'-vrijwilligers op een opening van een gemeentelijk initiatief, is er zeker ook. Hier is er ook een belangrijke rol weggelegd voor de lokale beleidsmakers.
Regionale werking met lokale toets
De professionele omkadering in de gemeente wordt aangevuld met een regionale ondersteuning en coördinatie door Erfgoedcel CO7, 5-Art en Hout- en Blooteland. Zij voorzien de regionale communicatie, handleidingen en andere nuttige documenten, onderhoud van databank en website, opleiding ... Aan een regionale werking zijn grote voordelen verbonden: iedereen werkt op een uniforme manier, het project is herkenbaar in de omliggende gemeenten, ervaringen kunnen uitgewisseld worden en kosten gedeeld.
Er is zowel in de werking als de communicatie van 'WESTHOEK verbeeldt' aandacht voor diversiteit, voor alle dorpen, voor diverse soorten foto's, voor iedere (uitgeweken) dorpsbewoner met zijn eigen persoonlijk beeldmateriaal en verhaal. Via een getrapt vrijwilligersnetwerk en in de communicatie wordt ingespeeld op de eigenheid van elke gemeente of zelfs elk dorp. Zo werd bij de aanvang van het project gekozen voor één huisstijl met een eigen kleuraccent, logo én website per gemeente. Elke gemeente heeft zijn eigen werking (en is er ook verantwoordelijk voor), bijvoorbeeld ‘VLETEREN verbeeldt’ of ‘ZONNEBEKE verbeeldt’, maar is ook duidelijk herkenbaar als een onderdeel van het overkoepelende 'WESTHOEK verbeeldt'.
Dit betekent geenszins dat het een werking à la carte wordt, wel integendeel: het belang van een regionaal kader met een identieke, herkenbare manier van werken over de verschillende gemeenten heen, wordt door alle betrokkenen als een meerwaarde ervaren. In 2010 werden de aparte websites vervangen door één www.westhoekverbeeldt.be.
Interactie met (uitgeweken) bewoners
Er wordt niet alleen van de vrijwilligers een actieve bijdrage gevraagd bij het maken van een virtueel archief van hun eigen dorp, ook andere geïnteresseerden worden – waar mogelijk – betrokken bij het vullen van de beeldbank en het stofferen van de beschrijvingen. Al dan niet uitgeweken dorpsbewoners kunnen dit op heel wat manieren doen:
- hun privécollectie ter beschikking stellen, zodat het materiaal gedigitaliseerd kan worden
- noodzakelijke informatie leveren bij hun eigen en ander beeldmateriaal
- reacties toevoegen op de website: namen van gebouwen, plaatsen, uitleg bij evenementen, maar ook persoonlijke verhalen of sappige anekdotes
- kleine tentoonstellingen, diapresentaties... in de dorpen bezoeken en ter plekke vroegere klas- en dorpsgenoten aanduiden, namen noteren bij de groepsfoto’s, hun herinneringen delen met de andere bezoekers en hun verhaal laten optekenen
Door intensief contacten te leggen in en buiten hun gemeente, halen de medewerkers niet alleen de banden tussen mensen en hun erfgoed aan, maar ook die tussen de mensen onderling. Een foto kan het aanknopingspunt zijn van een gemeenschappelijk verleden, het ophalen van unieke, vaak ongekende anekdotes, een verdwenen levensstijl... De schenkers van het materiaal appreciëren de interesse en het luisterend oor van de 'WESTHOEK verbeeldt'-vrijwilliger enorm. De voldoening en appreciatie vanuit hun eigen dorpsgemeenschap werkt voor hen vaak als een microbe.
Creatieve communicatie
Om het project nog meer bekend te maken bij de bevolking wordt bovenop de toonmomenten, tentoonstellingen, wandelroutes, affiches in het straatbeeld… gezocht naar creatieve manieren om het te communiceren. In september 2008 werd bijvoorbeeld over de zeven gemeenten een grote broodzakkenactie georganiseerd. Een maand lang kregen de bewoners van de regio het brood bij hun bakker in één van de zeven ‘WESTHOEK verbeeldt’-broodzakken. Er wordt ook aansluiting gezocht bij bestaande initiatieven: een wedstrijd in de landschapskrant waarbij de lezers uitgedaagd worden een oud beeld te herkennen en er als bewijs zelf een foto te nemen; het bemannen van een beeldbankstand bij een organisatie als Vlaanderen Feest of de samenwerking met dorpsdienst Nestor voor de ontwikkeling van hun verjaardagskaartjes aan 80-plussers in enkele dorpen sinds 2009. Dit erfgoed kan ook een aanleiding zijn om er creatief mee aan de slag te gaan: in 2007 werkten kinderen in het kader van Erfgoeddag rond de humoristische waarde van de oude beelden en in 2008 lieten lokale amateurkunstenaars zich inspireren door het materiaal uit de beeldbank. Het resultaat van deze opdracht was te zien in een tentoonstelling tijdens de Week van de Amateurkunsten.
De centrale plek om alle beelden en verhalen te tonen is echter de in 2010 volledig vernieuwde website www.westhoekverbeeldt.be. Dagelijks komen nieuwe beelden over de dorpen, de vroegere bewoners en het dagelijkse leven in de tijd van toen online. Het is een virtuele dynamische plek waar de geschiedenis van de dorpen en bewoners van de zuidelijke Westhoek dagelijks bekeken, herleefd en gestoffeerd wordt. Je kan er de beelden doorbladeren, doorzoeken, genieten van enkele blikvangers, reacties bij de beelden geven en nalezen, details uitvergroten en interessante of leuke beelden delen met je vrienden via mail of sociale netwerksites.
Historiek
In 2004 startte 'HEUVELLAND verbeeldt', waar vrijwilligers aan de slag gingen met IT en hun eigen erfgoed. Vanaf 2005 werd 'HEUVELLAND verbeeldt' in de schoot van het jonge intergemeentelijk samenwerkingsverband CO7 uitgebreid naar de gemeenten Mesen, Ieper, Poperinge, Vleteren, Langemark-Poelkapelle en Zonnebeke. 'HEUVELLAND verbeeldt' werd 'WESTHOEK verbeeldt'.
Dankzij een driejarige Vlaamse projectsubsidie voor ontwikkelingsgerichte erfgoedprojecten bouwden 2 projectcoördinatoren 'WESTHOEK verbeeldt' samen met lokale ambtenaren en vrijwilligers uit. In de periode september 2005 tot en met augustus 2008 werd in elk van de 7 gemeenten een ‘verbeeldt’-werking opgestart. Dit traject werd gradueel verbeterd en aangepast aan de specifieke omstandigheden en gevoeligheden van elk dorp, wijk, gehucht… Het project is nu ook structureel ingebed in de lokale werking van de gemeente, waar een lokale coördinator (de cultuur- of archiefdienst) de vrijwillige medewerkers ondersteunt.
Erfgoedcel Ieper was van bij de start nauw bij het project betrokken en gaf ook een financiële ondersteuning. Het bleek ook een unieke kans om de mogelijkheden van een intergemeentelijke cultureel-erfgoedconvenant af te toetsen. Toen Erfgoedcel Ieper dan ook in 2009 haar werking naar diezelfde CO7-gemeenten uitbreidde bij het afsluiten van zo'n intergemeentelijke cultureel-erfgoedconvenant, werd 'WESTHOEK verbeeldt' structureel binnen de werking van Erfgoedcel CO7 opgenomen.
In 2010 gaat ‘WESTHOEK verbeeldt’ nog een stap verder:van 7 naar 11 Westhoekgemeenten (Diksmuide,Lo-Reninge, Houthulst en Koekelare) in samenwerking met de projectvereniging Hout- en Blooteland. Op 14 februari 2011 ondertekende ook 5-Art een samenwerkingsovereenkomst. De uitbreiding naar de kust is een feit met de toetreding van Alveringem, De Panne, Nieuwpoort, Koksijde en Veurne. Midden 2011 kwam tenslotte Kortemark er ook nog bij. 'WESTHOEK verbeeldt' omvat nu 17 gemeenten!
